สถาบันอยุธยาศึกษา - ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

หน้าหลัก

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

Last comments
No comment...

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

วัฒนธรรม-ประเพณีท้องถิ่นชาวอยุธยา

ประเพณีสงกรานต์

ประเพณีวันสงกรานต์

ความเป็นมา
คำว่า "สงกรานต์" มาจากภาษาสันสฤกตว่า สํ-กรานต แปลว่า ก้าวขี้น ย่างขึ้น หรือก้าวขึ้น การย้ายที่ เคลื่อนที่ คือพระอาทิตย์ย่างขึ้น สู่ราศีใหม่ หมายถึงวันขึ้นปีใหม่ ซึ่งตกอยู่ในวันที่ ๑๓,๑๔,๑๕ เมษายนทุกปี แต่วันสงกรานต์นั้นคือ วันที่ ๑๓ เมษายน เรียกว่า วันมหาสงกรานต์ วันที่ ๑๔ เป็นวันเนา วันที่ ๑๕ เป็นวันเถลิงศก

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

พระราชพิธีสิบสองเดือน

พระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๕ ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อปีชวด พุทธศักราช ๒๔๓๑ เนื่องจากกรรมการหอพระสมุดวชิรญาณ กราบบังคมทูลพระกรุณาขอพระราชทานพระราชาธิบาย เรื่องพระราชพิธีต่างๆ ซึ่งทำประจำพระนคร พระราชนิพนธ์เรื่องนี้ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสรในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ว่าเป็นยอดของความเรียงอธิบาย

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

วันมาฆบูชา

เป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนาวันหนึ่ง ซึ่งตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 (ประมาณสัปดาห์สุดท้ายของเดือนกุมภาพันธ์ หรือไม่ก็ต้นเดือนมีนาคม)
อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

ประเพณีทิ้งกระจาดวัดพนัญเชิงวรวิหาร

งานประเพณีทิ้งกระจาดเป็นประเพณีความเชื่อของชาวจีน ถือว่าเป็นการทำบุญทำทานให้แก่บรรดาภูตผีที่ไม่มีญาติทั้งหลาย ซึ่งจะถูกปล่อยจากยมโลก มารับบุญบนโลกมนุษย์ปีละครั้ง

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

วันเด็กแห่งชาติ

วันเด็กแห่งชาติ
จากคำกล่าวที่ว่า อนาคตของประเทศชาติจะเป็นอย่างไรต่อไป ส่วนหนึ่งต้องขึ้นอยู่กับคุณภาพชีวิตของเด็กในประเทศนั้น ๆ ว่าเป็นอย่างไร ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องให้ การพิทักษ์รักษาคุ้มครองทางด้านกฎหมาย ตลอดจนให้ความสำคัญแก่เด็ก ๆ เพราะถือว่า เด็ก คือมนุษย์ที่ยังอ่อนอยู่ทั้งทางร่างกายและจิตใจ

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

การแข่งเรือยาว

การแข่งเรือยาว
แม่น้ำเจ้าพระยา ป่าสัก ลพบุรี เป็นสายน้ำที่ชาวอยุธยาผูกพันมาแต่อดีต ทั้งอุปโภค บริโภค ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงค์ชีวิตแล้ว ก็ยังมีประเพณีพื้นที่บ้านที่เกี่ยวข้องกับทางน้ำอีก เช่น ประเพณีแข่งเรือยาว

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

ลอยกระทง ขอขมาธรรมชาติ

ลอยกระทง ขอขมาธรรมชาติ
ลอยกระทง เป็นพิธีกรรมร่วมกันของผู้คนในชุมชน ทั้งสุวรรณภูมิ หรือภูมิภาคเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ ที่มีมาแต่ยุคดึกดำบรรพ์ เพื่อขอขมาต่อธรรมชาติ อันมีดินและน้ำที่หล่อเลี้ยง ตลอดจนพืช และสัตว์ที่เกื้อกูลให้พืชพันธุ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ มนุษย์จึงมีชีวิตเจริญเติบโตขึ้นได้

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

การแต่งกายสมัยอยุธยาในสายตาฝรั่ง

ในด้านการแต่งกายนั้น ปรากฏเอกสารหลายฉบับว่า คนไทยแต่งกายด้วยเสื้อผ้าน้อยชิ้นมากเมื่อเทียบกับชาติอื่น มีชาวตะวันตกหลายคนที่ได้จดบันทึกเรื่องนี้ไว้โดยละเอียด อาทิเช่น ลาลูแบร์ ซึ่งได้พรรณาไว้อย่างเห็นภาพพจน์ว่า
"ชาวสยามไม่ค่อยจะได้ห้อหุ้มร่างกายให้มิดชิดนัก... ชาวสยามไปไหนมาไหนด้วยเท้าเปล่ามิได้สวมหมวก เพื่อที่จะปกปิดสิ่งที่อุจาดเท่านั้น เขาจึงพันเอวและขาอ่อนกระทั่งถึงหัวเข่าไว้ด้วยชิ้นผ้ามีดอกดวงยาวประมาณ ๒ โอน^๑ ครึ่ง ซึ่งชาวโปรตุเกสเรียกว่าปาญ (pagne) มาจากศัพท์ละตินว่า pannus ลางครั้งที่ไม่ใช้ผ้าลายเขียนนุ่ง ก็ใช้ชิ้นผ้าไหมเกลี้ยงๆ บ้าง หรือทอที่ริมเป็นลายทอง ลายเงินบ้าง"...

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

วันวิสาขบูชา

ต ร ง กั บ วั น ขึ้ น ๑ ๕ ค่ำ เ ดื อ น ๖
ความหมาย คำว่า "วิสาขบูชา" หมายถึงการบูชาในวันเพ็ญเดือน ๖ วิสาขบูชา ย่อมาจาก " วิสาขปุรณมีบูชา " แปลว่า การบูชาในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ถ้าปีใดมีอธิกมาส คือ มีเดือน ๘ สองหน ก็เลื่อนไปเป็นกลางเดือน ๗
ความสำคัญ วันวิสาขบูชา เป็นวันสำคัญยิ่งทางพระพุทธศาสนา เพราะเป็นวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ คือ เกิด, ได้ตรัสรู้ คือ สำเร็จ, และได้ปรินิพพาน คือ ดับ เกิดขึ้นตรงกันทั้ง ๓ คราวคือ

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

ชมประเพณีชาวกรุงเก่า

ประเพณี เป็นเรื่องของความประพฤติของกลุ่มชน ยึดถือเป็นแบบแผนสืบต่อกันมานาน เป็นการแสดงถึงเอกลักษณ์ของชาติอีกอย่างหนึ่ง ประเพณี กับวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่กลุ่มชนในสังคมร่วมกันสร้างขึ้น แต่ประเพณีเป็นวัฒนธรรมที่มีเงื่อนไขที่ค่อนข้างชัดเจน กล่าวคือเป็นสิ่งที่สังคมสร้างขึ้นเป็นมรดกคนรุ่นหลังจะต้องรับไว้และปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งๆ ขึ้นไป รวมทั้งมีการเผยแพร่แก่คนในสังคมอื่นๆ ด้วย

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน

สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน

สมุดข่อย
“…ชาวสยามทำกระดาษจากผ้าฝ้ายเก่าๆ และยังทำจากเปลือกต้นไม้ชนิดหนึ่งชื่อต้นข่อย (Ton Coe) อีกด้วย ซึ่งต้องนำมาบดย่อยให้ละเอียด เช่นอย่างย่อยผ้าขี้ริ้ว แต่กระดาษเหล่านี้มีความหนาบางไม่สม่ำเสมอ ทั้งเนื้อกระดาษและความขาวผ่องก็หย่อนกว่าของเรา…” หนังสือราชอาณาจักรสยาม ของ มองซิเออร์ เดอ ลา ลูแบร์

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา

ภาพจากหนังสือ อสท.เรื่องมรดกไทยมรดกโลก

ในดินแดน "สุวรรณภูมิ" นี้ ทุกคนล้วนนิยมชมชอบ "ทองคำ" กันทั้งนั้น จะเห็นว่าทุกชาติทุกภาษาต่างก็นิยมใช้ทองคำทำเป็นเครื่องใช้เครื่องประดับเสื้อผ้าอาภรณ์ ทำเป็นเครื่องเคารพ ประดับตกแต่งสถาปัตยกรรมชั้นสูง ใช้แลกเปลี่ยนแทนเงินตรา หรือใช้เป็นทุนสำรองระหว่างประเทศ ฯลฯ แต่คงไม่มีชาติไหนที่ใช้ทองคำมากมายในชีวิตประจำวันเท่าคนไทย คนไทยเราใช้ทองคำเรื่อยเปื่อยไปจนถึงเป็นส่วนผสมของยา เช่น ยาหอมบางตำรับก็ผสมทองคำเปลว บางตำรับก็ปิดทอง นอกจากนั้น ยังใช้ทำขนม เช่น ขนมทองเอกและขนมจ่ามงกุฎ หรือถ้าไม่ใช้เนื้อวัตถุตรงๆ อย่างที่กล่าวมา ก็ยังใช้ในทางอ้อม เช่น ใช้ตั้งชื่อคน ชื่อต้นไม้ ชื่อขนม ชื่อสถานที่ ลำพังเพียงชื่อจังหวัดและชื่ออำเภอก็นับไม่ถ้วนแล้ว

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

โขน

โขนเป็นนาฏศิลป์ชั้นสูงที่เก่าแก่ของไทย มีมานานตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ตามหลักฐานจากจดหมายเหตุของ ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ได้กล่าวถึงการเล่นโขนว่า เป็นการเต้นออกท่าทางเข้ากับเสียงซอและเครื่องดนตรีอื่นๆ ผู้เต้นสวมหน้ากากและถืออาวุธ โขนเป็นที่รวมของศิลปะหลายแขนงคือ โขนนำวิธีเล่นและวิธีแต่งตัวบางอย่างมาจากการเล่นชักนาคดึกดำบรรพ์ โขนนำท่าต่อสู้โลดโผน ท่ารำท่าเต้นมาจากกระบี่กระบอง และโขนนำศิลปะการพากย์การเจรจา หน้าพาทย์เพลงดนตรี การแสดงโขน ผู้แสดงสวมศีรษะคือหัวโขน ปิดหน้าหมด ยกเว้น เทวดา มนุษย์ และมเหสี ธิดาพระยายักษ์ มีต้นเสียงและลูกคู่ร้องบทให้และมีคนพากย์และเจรจาให้ด้วย เรื่องที่แสดงนิยมแสดงเรื่องรามเกียรติ์และอุณรุฑ ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงโขนใช้วงปี่พาทย์

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า

ตำราเวชศาสตร์ที่สถาบันอยุธยาศึกษา

ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า

ก่อนที่การแพทย์แผนปัจจุบันจะเจริญรุ่งเรือง จนเป็นที่นิยมดังเช่นในปัจจุบันนี้ คนไทยโบราณและชาวจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแต่ก่อน เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วยจะรักษาโรคได้โดยยาของแพทย์แผนไทย หรือแพทย์แผนโบราณนั้นเอง การรักษาโรคอาศัยความชำนาญเป็นหลักสูตรยาแต่ละขนาดได้รับการค้นคว้าและทดลองใช้รักษาผู้คนที่เจ็บป่วยได้ผลจนเป็นที่ยอมรับ หนังสือตำรายาของชาวอยุธยา ที่เหลือตกทอดมาในปัจจุบันแม้มีไม่มากนัก แต่ก็มีความสมบูรณ์ ใช้เป็นคู่มือในการรักษาแบบแพทย์แผนไทยได้ ซึ่งจะขอเล่าตำราดังกล่าว ๔ เล่ม คือ...

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย
ดนตรีเป็นงานศิลป์แขนงหนึ่งที่มนุษย์ได้รับอิทธิพลจากธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมอันกว้างใหญ่ เป็นแรงบันดาลใจให้เกิดความคิด สร้างสรรค์เรียนรู้เลียนแบบจากธรรมชาติ เป็นการตอบสนองความต้องการ (response) โดยตรง โดยใช้วัสดุจากธรรมชาติประดิษฐ์เป็นเครื่องดนตรีในการบรรเลงขับกล่อมตามกิริยาท่าทางของมนุษย์ที่พึงกระทำได้ ได้แก่ ดีด-สี-ตี-เป่า
ดนตรีไทยจึงมีบทบาทต่อชีวิตของมนุษย์ เป็นเครื่องมือที่สามารถตอบสนองความต้องการในการประเทืองอารมณ์กระตุ้นความรู้สึกของเราอย่างมาก ถ้าขาดเสียงเพลงและเสียงดนตรีแล้วจะทำให้มนุษย์อยู่อย่างแห้งแล้ว ไร้อารมณ์ความรู้สึก ไม่มีเครื่องมือประเทืองจิดใจ ไม่ละเอียดอ่อนและไม่เกิดความสุขความสนุกสนาน ดังประโยคที่ว่า "เจ้าจงฟังดนตรีเถิดชื่นใจ"

อ่านข้อมูลเพิ่มเติม...

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล