สถาบันอยุธยาศึกษา - พินิจยวนพ่าย: ประวัติศาสตร์อยุธยาในวรรณคดี

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

พินิจยวนพ่าย: ประวัติศาสตร์อยุธยาในวรรณคดี

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments
No comment...

พินิจยวนพ่าย: ประวัติศาสตร์อยุธยาในวรรณคดี

พินิจยวนพ่าย: ประวัติศาสตร์อยุธยาในวรรณคดี
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. เสาวณิต วิงวอน

           ยวนพ่ายเป็นวรรณคดีประเภทยอพระเกียรติ คำว่า "ยวนพ่าย" หมายความว่าโยนกหรือเชียงใหม่แพ้” เรื่องนี้แต่งในสมัยกรุงศรีอยุธยาเพื่อสรรเสริญสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงครามชนะพระเจ้าติโลกราชของเชียงใหม่ ต้นฉบับตัวเขียนจ่าหน้าว่า “โคลงยอพระเกียรติพระเจ้าช้างเผือก” ไม่ปรากฏว่าแต่งเมื่อใดและใครเป็นผู้แต่งอย่างชัดเจน ผู้รู้ได้สันนิษฐานเรื่องปีที่แต่งและผู้แต่งไว้ต่าง ๆ กันดังนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเห็นว่าน่าจะแต่งในรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ ซึ่งเป็นพระราชโอรสสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พ. ณ ประมวญมารคเห็นว่าน่าจะแต่งในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ระหว่าง พ.ศ.๒๐๑๗ - ๒๐๒๕ เพราะกล่าวถึงศึกเมืองเชียงชื่นใน พ.ศ.๒๐๑๗ และควรแต่งก่อนการแปลแต่งมหาชาติคำหลวงใน พ.ศ.๒๐๒๕ เพราะในยวนพ่ายกวีได้สรรเสริญพระคุณสมบัติทางวรรณคดีไว้มากแต่ไม่ได้เอ่ยถึงมหาชาติคำหลวง ส่วนฉันทิชย์ กระแสสินธุ์เห็นว่าเรื่องยวนพ่ายไทยได้ชัยชนะเหนือโยนก ตามประวัติศาสตร์ระบุว่าใน พ.ศ.๒๐๕๘ พระเมืองแก้วถวายดอกไม้เงินทองแด่พระเจ้าแผ่นดินอยุธยา ยวนพ่ายจึงน่าจะแต่งในระยะนี้คือรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒

           ทางด้านผู้แต่งนั้นยังไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นใครอย่างแน่ชัด ศาสตราจารย์ ดร. ศักดิ์ศรี แย้มนัดดามีความเห็นว่าคงจะเป็นกวีผู้ใดผู้หนึ่งใน ๒ ท่านคือกวีผู้มีราชทินนามว่า“ปัญญาพิศาล” ซึ่งในยวนพ่ายใช้ว่า “เบญญาพิศาล” หรือสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๓ พระราชโอรสองค์ใหญ่ของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ

           คำประพันธ์ในยวนพ่ายเป็นโคลงดั้น ๒๙๔ บทและร่าย ๒ บท โคลงดั้นส่วนใหญ่เป็นโคลงดั้นบาทกุญชร โคลงบางบท บาทที่ ๔ วรรคหลังมี ๔ คำ นอกจากนี้ยังมีโคลงดั้นกลบทหลายชนิด ได้แก่บัวบานกลีบขยาย หงส์ทองลีลา รักร้อย อักษรสลับและอักขระโกศล

           เนื้อเรื่องเริ่มด้วยการกล่าวคำบูชาพระรัตนตรัย แล้วสรรเสริญว่าสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงพระราชสมภพมาจากเทพเจ้า ๑๑ พระองค์ พรรณนาพระคุณสมบัติและพระปรีชาญาณในด้านต่าง ๆ โดยเทียบกับวีรบุรุษและบุคคลสำคัญในวรรณคดีจำนวนมาก กวีกล่าวถึงเหตุการณ์ต่าง ๆ เป็นเรื่องย่อก่อน เรียกว่า “สูตรสถานี” แล้วพรรณนาแต่ละเหตุการณ์โดยละเอียดถึงการเสด็จพระราชสมภพของพระองค์ที่ทุ่งพระอุทัยในระยะเวลาที่พระราชบิดาคือสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๒ เสด็จกรีธาทัพไปตีนครธม เมื่อพระราชบิดาสวรรคตสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จึงได้เสด็จขึ้นครองราชย์ กล่าวถึงเหตุการณ์ในรัชสมัยหลายเหตุการณ์ เช่น พระราชมารดาสิ้นพระชนม์ การสร้างวัดพุทไธสวรรย์ การเสด็จออกทรงพระผนวช ฯลฯ เหตุการณ์สำคัญได้แก่การทำสงครามกับพระเจ้าติโลกราชของเชียงใหม่ เนื่องจากเมืองเชียงชื่นซึ่งขึ้นกับเชียงใหม่ขอความช่วยเหลือจากอยุธยา สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงหยั่งการณ์ได้อย่างลึกซึ้งและทรงตีเชียงชื่นได้สำเร็จ

           ภาษาในยวนพ่ายมีความไพเราะ โคลงบางบทมีการเล่นคำซ้ำ โดยได้ความหมายอย่างสมบูรณ์รับกันตลอดทั้งเนื้อความ ดังตัวอย่างว่า

ไตรตรัสไตรเทพเรื้อง	ไตรรัตน
ไตรโลกยไตรไตรภพ	ท่ววแท้
ไตรไตรปิฎกตรัส	ไตรเพท
ไตรท่ววไตรพิธแปล้	ปล่งชาญ

Cogitate Yuan Pai: Ayutthaya history in literature
Assistant professor Dr. Saowanit Wingwon

           Yuan pai is the glorification literature. The word “yuan Pai” means to “the suffer defeat of Yonok or Chaing Mai”. This story was wriiten in the period of Ayutthaya to praise the ability of king Borommatrilokkanart to defeat the war with Phrachao Tilokkarat of Chaing Mai. The original one wrote on the first page that “the glorification of Phrachao Changphuek “did not appear when it was written or who wrote it. The literate has assumed story, year and the author as following. Somdej Phra Borommawongther Kromphraya Dumrong Rajanuphap thought that it might be composed in the reign of King Ramathibodi II who was the son of King borommatrilokkanart. Por, Nor. Pramuanmark thought that it was composed in the reign of King borommatrilokkanart during 2017-2025 B.C. because it said about the war in Chaing Chuen in 2017 and it should be composed before the translation of Mahachart kumluang in 2025 because in Yuan pai, the author has praised the literature treasure but not talked about Mahachart kumluang. For Chanthit Kraseasin thought that Yuan Pai has defeated Yonok as the history indicated that in 2058, Phra Muangkeaw offered the gold and silver flower to the king of Ayutthaya. Yuan Pai was probably composed in the period of the king Ramathibodi II.

           For its author, we cannot indicate who composed it. Assistant professor Dr. Saksri Yeamnatda gave the opinion that it might be one of poetry of these two persons who named “Panyapisarn” which used in Yuan Pai as “Benyapaisan” or King Ramathibodi III, the son of King Borommatrilokkanart.

           the poet Yuan Pai is the poet for 294 chapters and verse form 2 chapters. Most poets are the Kunchorn line. Some chapters has only 4 word at the last line. Besides, there are much kind of poets such as Bua Ban Keeb Kayai, Hong thongleera, Rakroi, Aksorn sarab and Kla Koson.

           The story began with the pray for Phra Rattanatrai and praised King Bormmatrilokkanart that he has been 11 horses of god in the prior life, qualification and ability of him by comparing with heroes and important persons in literature. The poetry briefly mentioned about the events which was called “Soodsathani” and then described it in detail. he referred to the birth of him at Tung Phra Uthai in the period of his father, King Ramathibodi II, took his army to attack Nakorn Thom. When his father died, King Borommatrilokkanart has reigned on the throne and told about many important events in that period such as making the war with Phra Chao Tilokkarat of Chaing Mai because Chaing Chuen city which in under to power of Chaing Mai asked for help from Ayutthaya. King Borommatrilokkanart knew in dept, so he could defeat Chaing Chuen city successfully.

           Wording in Yuan Pai was very beautiful. Some chapter used the repeat words with its beautiful meaning all entire stories, for example;

ไตรตรัสไตรเทพเรื้อง	ไตรรัตน
ไตรโลกยไตรไตรภพ	ท่ววแท้
ไตรไตรปิฎกตรัส	ไตรเพท
ไตรท่ววไตรพิธแปล้	ปล่งชาญ

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล